کدخبر: 13926 ۱۴:۰۱ :: ۱۳۹۸/۰۴/۲۴ سرویس: فرهنگی
نقد فیلم «شبی که ماه کامل شد»

وقتی «خودنمایی» جای «آگاهی» را می گیرد!

image

چرا «شبی که ماه کامل شد» فیلمی تروریستی، نژادپرستانه و سانتی مانتال است؟

 

محمدحسین سیفی-رستاخیزخبر، فیلم «شبی که ماه کامل شد»، چهارمین ساخته بلند «نرگس آبیار» پس از فیلم های «اشیا از آنچه در آیینه....»، «شیار 143» و «نفس» است که سال گذشته در سی و هفتمین دوره از جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد و موفق شد شش سیمرغ از جمله «بهترین فیلم» و «بهترین کارگردانی» را از آن خود کند و با آن موفقیت چشم گیر، سر و صدای زیادی به پا کند. حال آنکه این سر و صدا به اکران فیلم هم کشیده شده و فیلمِ خانم کارگردان تا همین حالا بیشتر از 12میلیارد تومان در گیشه فروش داشته است که میتوان با توجه به ادامه این روند لقب اکران «موفق» را برای «شبی که ماه کامل شد» کنار گذاشت. اما سوال اصلی اینجاست که آیا فیلم لایق این همه ستایش است؟ پاسخ و دلایل آن را در ادامه توضیح خواهیم داد.

«شبی که ماه کامل شد» قصه بخشی از زندگی پر فراز و نشیب عاشقانه «عبدالحمید ریگی» با بازی «هوتن شکیبا» و همسرش «فائزه» با بازی «الناز شاکردوست» است ؛ عبدالحمید برادر عبدالمالک ریگی( نفر اول گروهک تکفیری جندالله) است که در ابتدا با برادرش از هر نظر فاصله دارد و هرکدام راه خود را از یکدیگر جدا کرده اند. تا اینکه عبدالحمید رفته رفته تحت تاثیر موعظه ها و اندیشه های افراطی این برادر قرار می گیرد و دچار تحولات عقیدتی و شخصیتی می شود که این تحولات در نهایت منجر به تکفیری شدن خود او شده و در انتها از او یک هیولای تمام عیار میسازد که حتی به مشعوقه اش هم رحم نمی کند.

با این خلاصه چند خطی احتمالا باید منتظر یک ملودرام عاشقانه باشیم که قرار است «عشق» بالاتر از هرچیز بایستد. اما فیلم ایرادات بسیار بزرگی دارد که نه تنها در ساخت وجه «عاشقانه» قصه ناکام می ماند، بلکه برای رهایی از این ناکامی با چرخشی 180 درجه به سمت ژانر «تریلر» حرکت می کند. اما متاسفانه به جای نجات قصه، با ایرادات مهلک تری مواجه می شود که تمام پایه های نیم بند آن ملودرام عاشقانه را هم زیر سوال میبرند. نیم بند از این جهت که عشق به تصویر کشیده شده به دست خانم آبیار طعنه به فیلمفارسی های قبل انقلاب میزند و در ورطه «سانتی مانتالیسم» افراطی با چاشنی موسیقی پر حجم گرفتار است.( به یاد بیاورید همان سکانس آغازین فیلم که با یک نگاه در آیینه به دختر، عبدالحمید قصه دلباخته فائزه می شود !) و این چرخش به سمت تریلرهای سیاسی نیز فیلم را در دام تغییر زاویه دید و لحن می اندازد.

برای بیان ایرادات فیلم بهتر است با بزرگترین ادعای فیلم آغاز کنیم؛ فیلم با جمله «بر اساس یک داستان واقعی» آغاز می شود و با جمله «ریگی با اقتدار نیروهای امنیتی دستگیر می شود» به پایان می رسد. اما باید بگوییم که هیچکدام از این دو جمله در فیلم کوچکترین جایگاهی ندارند ! در برخی جزئیات مهم ، فیلم به تاریخ دست برده و آن را تغییر داده؛ قبل از هرچیز، در واقعیت فائزه تنها 14سال داشته که با حمید ازدواج کرده است. دوم، در فیلم گفته می شود که تا دوسال پس از عقد فائزه و حمید به زاهدان نرفته اند درحالی که در واقعیت فردای روز عقد حمید با فائزه به زاهدان فرار می کنند ! سوم در فیلم میبینیم که پس از اولین زایمان فائزه این دو به زاهدان می روند درحالی که آن موقع حمید در پاکستان بوده و خانواده فائزه را تهدید به قتل کرده تا فائزه و بچه را به لب مرز بیاورند. چهارم، حمید بارها فائزه را کتک میزده و حتی وقتی در ایران بودند اجازه ملاقات فائزه با مادرش را نمیداده اما اگر فیلم را دیده باشید متوجه این تفاوت آشکار می شوید.

اما اهمیت این جزئیات در چیست؟ فیلمساز در نیمه اول فیلم در تلاش بوده تا از «عبدالحمید» یک کاراکتر شاعرمسلک و عارف بسازد و او را از هرگونه خوی حیوانی دور نگه دارد. با اینکه از واقعیت فاصله دارد اما از نظر دراماتیک برای آن تحول نیمه دوم توجیه وجود دارد. اما دقیقا مساله اینجاست که این توجیه زمانی معنا پیدا می کند که این سیر تحول در فیلم رخ دهد ! سیر تحول عبدالحمید ابدا دیده نمی شود و به یک باره مخاطب با صورت نتراشیده و تکفیری گونه رو به رو می شود بی آنکه در رفتار عبدالحمید کوچکترین تغییری بوجود آمده باشد. در حالی که فرصت بسیار فراخ و مناسبی برای نشان دادن این تحول در مدت 120دقیقه فیلم در اختیار خانم آبیار بوده است. گویی یک تعمدی در انتخاب کارگردان وجود دارد که عبدالحمید تا پایان دچار تغییر محسوسی در رفتارش با فائزه نشود تا آن تم «تردید» مد نظرش را در کاراکتر عبدالحمید شکل دهد، اما آیا موفق می شود؟

 

پاسخ این هم منفی است. علت را بدون معطلی باید در ضعف «نرگس آبیار» چه در مقام نویسنده و چه در مقام کارگردان جستجو کرد. در فیلمنامه این ایراد جایی است که صاحب اثر هم قطعا با تماشای فیلم نمی تواند بگوید که «قهرمان» و «پروتاگونیست» فیلم چه کسی است ! فیلم از ضعف بزرگ گم کردن شخصیت اصلی توسط شخص «نرگس آبیار» رنج می برد. فیلمساز تا پیش از آغاز نیمه دوم اثر، «فائزه» را به عنوان قهرمان معرفی می کند و پایه های همراهیش با او را از همان ابتدا بنا می گذارد. اما دقیقا از جایی که فائزه برای اولین بار با تکفیری بودن «عبدالحمید» مواجه می شود، در یک چرخش ناگهانی قصه را روی دوش عبدالحمید می گذارد حتی به گونه ای که مخاطب خیال می کند تم پایانی اثر «تردید» و «تحول» است حال آنکه بیشمار نما و صحنه از تنهایی و حبس شدگی فائزه در فیلم وجود دارد که اگر عبدالحمید را قهرمان بگذاریم، تمامی این سکانس ها قابل حذف و زائد خواهند شد.

اما در کارگردانی این ضعف بسیار بزرگتر و البته تاسف برانگیز تر است ! یک حرکت دوربین در طول فیلم موتیف وار وجود دارد آن هم حرکت افقی(پَن) از کنش به واکنش و سایر موارد این چنینی است. انتخاب این شکل در جای درستش میتوانست فرم یگانه ای به اثر بدهد اما در این فیلم ابدا کار نمی کند. دلیلش هم فقط و فقط عدم آگاهی کارگردان به کاری می باشد که در حال انجامش است. خانم کارگردان با همان فرمی که از آب بازی عاشقانه حمید و فائزه فیلمبرداری می کند، از بریده شدن سر برادر فائزه به دست ریگی فیلمبرداری می کند ! حال آنکه فیلمساز تفاوت ارزش دراماتیک این دو سکانس را به خوبی باید متوجه شده باشد. به طبع هر عقل سلیمی در طراحی دکوپاژ سکانس های حیاتی فیلم که جایگاه کارگردان را نسبت به اثرش از نظر «ایدئولوژیک» و البته «دراماتیک» مشخص می کند، میان این دو صحنه تفاوت قائل می شود. و قطعا خانم کارگردان صاحب ایدئولوژی مشخصی برای فیلمشان هستند اما وقتی ایشان حتی در معرفی قهرمان با میزانسن ها هم ناتوانند انتظار بزرگی است که بخواهیم دنبال ایدئولوژی صاحب اثر در ملغمه ای از حرکت های دوربین باشیم.

این عدم ناتوانی در طراحی میزانسن از جایی تشدید شده و به چشم می آید که فیلمساز به نظر می رسد مرعوب «ریگی» و صحراهای پاکستان شده است. همانطور که گفته شد، تا جایی که فائزه با تکفیری بودن شوهرش مواجه می شود، پتانسیل حرکت به سمت خلوت فائزه و قهرمان سازی از او به عنوان یک عروس محبوس کاملا مشهود است و اگر این اتفاق میفتاد امروز با یک ملودرام نسبتا قابل قبول طرف بودیم. اما از این صحنه به بعد، فیلمساز با تصمیمی کودکانه که ناشی از «خودنمایی» است تا نیاز قصه، دوربینش را به بیرون از خانه میبرد و همانطور که گفته شد زاویه دید اثر را از فائزه به دو برادر «ریگی» تغییر می دهد. فیلمساز با این انتخاب مهیج اما مطلقا غلط خودش را وارد یک جهان تازه ای میکند و دلش می خواهد با به رخ کشیدن کارگردانیش(که بعضا الگوبرداری از «مدمکس» و... است) طعنه به طعنه «تریلرهای سیاسی» هالیوود بزند اما نه تنها ناکام می ماند، بلکه لحن فیلم را هم به کل دچار دگرگونی می کند که این مساله باعث میشود که هیچ چیز جز ترشح بی رویه آدرنالین عاید مخاطب نشود. از طرفی به جای خلوت فائزه مخاطب خلوت و تزهای ایدئولوژیک عبدالمالک ریگی را به تماشا می نشیند و به طرز اعجاب انگیزی دوربین فیلمساز با آن ها همراهی و نزدیکی می کند.

این انتخاب خانم آبیار ابدا از روی «جسارت» نمی آید. اینکه به عنوان یک کارگردان ایرانی موفق به اجرای سکانس های تعقیب و گریز در بیابان شدند که نمونه اش را کمتر در سینمای ایران سراغ داریم، به خودیِ خود وقتی قابل ستایش است که اساسا فیلم با جزئیات این چنینی یک «کل» واحد و درست را تشکیل دهد اما در «شبی که ماه کامل شد» این جسارت بیشتر ناشی از «خودنمایی» خانم کارگردان است و در نتیجه باعث شده نیمه دوم فیلم پر از صحنه های این چنینی و حتی با دوز خشونت بالاتری باشد که مانند وصله هایی ناجور به اثر تحمیل شده اند.

مساله دردناک جایی است که این همراهی به یک باره کارگردان با ریگی و تکفیری های همراهش نه تنها در جهت تقبیح و ضدیت با خشونت عمل نمی کند، بلکه فیلمساز به زعم بنده با ناآگاهی کنار «خشونت» و «تروریسم» می ایستد و با تاکید روی اعمال ریگی و دار و دسته اش، همذات پنداری مخاطب با آن ها را بر می انگیزد ! علاوه بر این، تمام خشونت تکفیری های جندالله را مطلقا علیه «ایرانی ها»-غیر بلوچ ها- نشان می دهد و حتی مردم پاکستان را هم بسیار «بی مقدار» و بعضا «همراه» خشونت نشان می دهد(به یاد بیاورید سکانس ربوده شدن برادر فائزه از مقابل کنسولگری ایران در پاکستان). آن شعارهای قلمبه ای هم که در حمایت از «بلوچ» در دهان فائزه و مادر عبدالحمید می گذارد عملا از کار می افتد و شکل شعارگونه به خود میگیرد چرا که دوربین کارگردان تمام نیمه دوم را کنار ریگی ها ایستاده است.

 آیا این چیزی جز نژادپرستی و برتری دادن به ایرانیان است؟ فیلمساز حتی در سکانس پایانی که قرار است فائزه کشته شود هم یک نمای بسته از عروس محبوس قهرمان نیمه اولش نمی دهد و دوربین در تمام طول سکانس با عبدالحمید ریگی همراه می شود و بخش اعظمی از قاب را به او و عمل شنیعی که قرار است انجام دهد اختصاص می دهد. حدس نگارنده در ناآگاهانه بودن این همراهی است وگرنه از امروز با همین یک فیلم میتوان آبیار را در زمره کارگردانان مدافع خشونت، تروریسم و از همه دردناک تر نژادپرستی به حساب آورد.



نظرات

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش های موردنیاز علامت گذاری شده اند *

برگزیده
پیشخوان روزنامه (00/03/30)
یادداشت
miss vanila
سیاسی اقتصادی ورزشی اجتماعی
img

اظهارات آقای احمدی‌نژاد در روزهای اخیر غیرواقعی و در راستای تشویش اذهان عمومی است

وزارت اطلاعات با صدور اطلاعیه‌ای به اظهارات اخیر محمود احمدی نژاد واکنش نشان داد.

img

عرف: انتخابات جلوه حضور مردم در تعیین سرنوشت سیاسی باشد

جمال عرف معاون سیاسی وزیر کشور و رئیس ستاد انتخابات کشور در همایش معاونین سیاسی استانداری های سراسر کشور، برگزاری انتخابات به صورت سالم و امن را مهم ترین رسالت وزارت کشور برشمرد و گفت: دو اصل قانونمداری و بی طرفی چراغ راهنمای وزارت کشور در برگزاری انتخابات ۲۸ خرداد ماه سالجاری است.

img

دستور جهانگیری:هر گونه کمبود کاروان المپیک و پارالمپیک ایران برطرف شود

معاون اول رییس جمهوری، گفت: حضور با نشاط جوانان در میادین ورزشی از اولویت‌های مهم مسوولان و مردم ایران است و می‌تواند به تقویت نشاط و امنیت ملی منجر شود.

img

رییس سازمان حج: تکلیف حج روشن نیست

شعار حج ۱۴۰۰ با عنوان «حج؛ خودسازی، انسجام، اقتدار اسلامی و دفاع از مسجدالاقصی»، ‌پس از بررسی‌های کارشناسی و تأیید نماینده‌ ولی فقیه در امور حج و زیارت، اعلام شد.

img

مرغ با قیمت مصوب عرضه می شود

نایب رئیس کانون انجمن صنفی مرغداران گوشتی گفت: مرغداران مرغ هایشان را با نرخ مصوب عرضه می کنند اما اینکه همین مرغ ها با قیمت مصوب به دست مردم نمی رسد نشان دهنده این است که در مسیر کشتارگاه تا واحدهای صنفی قطعا تخلف و سودجویی رخ می دهد.

img

یارانه معیشتی خرداد ۱۴۰۰ فردا واریز می‌شود

طبق اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها نوزدهمین مرحله یارانه معیشتی مربوط به خرداد ماه ۱۴۰۰ ساعت ۲۴ روز دوشنبه (۱۰ خرداد) به حساب سرپرستان خانوار واریز خواهد شد.

img

مصوبه اصلاح ضوابط بازار برق ایران ابلاغ شد

وزیر نیرو مصوبه اصلاح ضوابط بازار برق ایران را ابلاغ کرد که تعیین نرخ سوخت مبنای سقف بازار و تعیین سقف جدید قیمت بازار متعادل‌ساز برق از مهم‌ترین بخش‌های آن است.

img

مدیرعامل راه آهن: کریدور غرب خزر حدفاصل ایران تا دریای سیاه فعال می‌شود

مدیرعامل راه آهن گفت: با بازسازی محور ریلی ارمنستان و جلفا که در جنگ منطقه‌ای آسیب دیده بود، به زودی کریدور غرب خزر حدفاصل ایران تا دریای سیاه فعال می‌شود.

img

مسابقات تیراندازی کرواسی؛ عملکرد خوب رستمیان و سبقت اللهی در اروپا

تیراندازان زن ایرانی در رشته تپانچه ۲۵ متر بادی با کسب امتیاز بالا عناوین سوم و چهارم جدول ذخیره مسابقات تیراندازی قهرمانی اروپا را از آن خود کردند.

img

جریمه ۲۵هزار دلاری AFC برای فرهاد، ووریا و استقلال

کمیته انضباطی کنفدراسیون فوتبال آسیا(ای‌اف‌سی)، فرهاد مجیدی، ووریا غفوری و باشگاه استقلال را جریمه کرد.

img

گویا رئیس فدراسیون قفلی بر برگزاری انتخابات برخی هیات‌های استان‌ها زده و کلید آن را قورت داده است

حامد اخوان، رییس سابق هیات ژیمناستیک استان گلستان ، در واکنش به برگزار نشدن انتخابات هیات های ژیمناستیک استان‌ها در آستانه انتخابات فدراسیون ژیمناستیک واکنش نشان داد.

img

استقلال، رویِ هــوا!

باشگاه استقلال، چند سالی است که شرایط نابسامانی‌ را در بخش مدیریتی تجربه می‌کنند، حتی با وجود تعدد تغییرات در پُست مدیرعامل و اعضای هیات مدیره این باشگاه، شرایط استقلال تغییر خاصی نکرده و روز به روز سوءمدیریت حاکم بر این تیم، معضلات بزرگتری را برای آبی‌پوشان پایتخت ایجاد می‌کند.

img

هشدار درمورد انتشار کرونای هندی و آفریقای جنوبی در برخی شهرستان‌ها

سخنگوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: با وجود مشاهده روند کاهشی در تعداد موارد بستری بیماران کووید۱۹ در کشور، وضعیت بیماری همچنان ناپایدار، حساس و شکننده بوده و در برخی شهرستان‌های با وضعیت قرمز، سویه‌های کرونای هندی و آفریقای جنوبی در حال انتشار است.

img

آزادراه‌هایی که نیمه تمام مانده اند!

با نزدیک شدن به پایان دولت دوازدهم، آزادراه‌های در حال تکمیل زیادی وجود دارند که از میزان تکمیل آن‌ها اطلاعاتی را بدست آورده ایم.

img

ناوگان مترو تهران در حال توسعه است

مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران و حومه با بیان اینکه این ناوگان در حال توسعه و پیشرفت است اعلام کرد: تا سال ۱۴۰۱ تعداد ایستگاه های این ناوگان به ۱۶۱ ایستگاه خواهد رسید.

img

اطلاعیه پایگاه خبری «رستاخیز خبر»

پایگاه خبری رستاخیز خبر درخصوص نحوه فعالیت این رسانه، اطلاعیه ای منتشر کرد.