کدخبر: 13926 ۱۴:۰۱ :: ۱۳۹۸/۰۴/۲۴ سرویس: فرهنگی
نقد فیلم «شبی که ماه کامل شد»

وقتی «خودنمایی» جای «آگاهی» را می گیرد!

image

چرا «شبی که ماه کامل شد» فیلمی تروریستی، نژادپرستانه و سانتی مانتال است؟

 

محمدحسین سیفی-رستاخیزخبر، فیلم «شبی که ماه کامل شد»، چهارمین ساخته بلند «نرگس آبیار» پس از فیلم های «اشیا از آنچه در آیینه....»، «شیار 143» و «نفس» است که سال گذشته در سی و هفتمین دوره از جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد و موفق شد شش سیمرغ از جمله «بهترین فیلم» و «بهترین کارگردانی» را از آن خود کند و با آن موفقیت چشم گیر، سر و صدای زیادی به پا کند. حال آنکه این سر و صدا به اکران فیلم هم کشیده شده و فیلمِ خانم کارگردان تا همین حالا بیشتر از 12میلیارد تومان در گیشه فروش داشته است که میتوان با توجه به ادامه این روند لقب اکران «موفق» را برای «شبی که ماه کامل شد» کنار گذاشت. اما سوال اصلی اینجاست که آیا فیلم لایق این همه ستایش است؟ پاسخ و دلایل آن را در ادامه توضیح خواهیم داد.

«شبی که ماه کامل شد» قصه بخشی از زندگی پر فراز و نشیب عاشقانه «عبدالحمید ریگی» با بازی «هوتن شکیبا» و همسرش «فائزه» با بازی «الناز شاکردوست» است ؛ عبدالحمید برادر عبدالمالک ریگی( نفر اول گروهک تکفیری جندالله) است که در ابتدا با برادرش از هر نظر فاصله دارد و هرکدام راه خود را از یکدیگر جدا کرده اند. تا اینکه عبدالحمید رفته رفته تحت تاثیر موعظه ها و اندیشه های افراطی این برادر قرار می گیرد و دچار تحولات عقیدتی و شخصیتی می شود که این تحولات در نهایت منجر به تکفیری شدن خود او شده و در انتها از او یک هیولای تمام عیار میسازد که حتی به مشعوقه اش هم رحم نمی کند.

با این خلاصه چند خطی احتمالا باید منتظر یک ملودرام عاشقانه باشیم که قرار است «عشق» بالاتر از هرچیز بایستد. اما فیلم ایرادات بسیار بزرگی دارد که نه تنها در ساخت وجه «عاشقانه» قصه ناکام می ماند، بلکه برای رهایی از این ناکامی با چرخشی 180 درجه به سمت ژانر «تریلر» حرکت می کند. اما متاسفانه به جای نجات قصه، با ایرادات مهلک تری مواجه می شود که تمام پایه های نیم بند آن ملودرام عاشقانه را هم زیر سوال میبرند. نیم بند از این جهت که عشق به تصویر کشیده شده به دست خانم آبیار طعنه به فیلمفارسی های قبل انقلاب میزند و در ورطه «سانتی مانتالیسم» افراطی با چاشنی موسیقی پر حجم گرفتار است.( به یاد بیاورید همان سکانس آغازین فیلم که با یک نگاه در آیینه به دختر، عبدالحمید قصه دلباخته فائزه می شود !) و این چرخش به سمت تریلرهای سیاسی نیز فیلم را در دام تغییر زاویه دید و لحن می اندازد.

برای بیان ایرادات فیلم بهتر است با بزرگترین ادعای فیلم آغاز کنیم؛ فیلم با جمله «بر اساس یک داستان واقعی» آغاز می شود و با جمله «ریگی با اقتدار نیروهای امنیتی دستگیر می شود» به پایان می رسد. اما باید بگوییم که هیچکدام از این دو جمله در فیلم کوچکترین جایگاهی ندارند ! در برخی جزئیات مهم ، فیلم به تاریخ دست برده و آن را تغییر داده؛ قبل از هرچیز، در واقعیت فائزه تنها 14سال داشته که با حمید ازدواج کرده است. دوم، در فیلم گفته می شود که تا دوسال پس از عقد فائزه و حمید به زاهدان نرفته اند درحالی که در واقعیت فردای روز عقد حمید با فائزه به زاهدان فرار می کنند ! سوم در فیلم میبینیم که پس از اولین زایمان فائزه این دو به زاهدان می روند درحالی که آن موقع حمید در پاکستان بوده و خانواده فائزه را تهدید به قتل کرده تا فائزه و بچه را به لب مرز بیاورند. چهارم، حمید بارها فائزه را کتک میزده و حتی وقتی در ایران بودند اجازه ملاقات فائزه با مادرش را نمیداده اما اگر فیلم را دیده باشید متوجه این تفاوت آشکار می شوید.

اما اهمیت این جزئیات در چیست؟ فیلمساز در نیمه اول فیلم در تلاش بوده تا از «عبدالحمید» یک کاراکتر شاعرمسلک و عارف بسازد و او را از هرگونه خوی حیوانی دور نگه دارد. با اینکه از واقعیت فاصله دارد اما از نظر دراماتیک برای آن تحول نیمه دوم توجیه وجود دارد. اما دقیقا مساله اینجاست که این توجیه زمانی معنا پیدا می کند که این سیر تحول در فیلم رخ دهد ! سیر تحول عبدالحمید ابدا دیده نمی شود و به یک باره مخاطب با صورت نتراشیده و تکفیری گونه رو به رو می شود بی آنکه در رفتار عبدالحمید کوچکترین تغییری بوجود آمده باشد. در حالی که فرصت بسیار فراخ و مناسبی برای نشان دادن این تحول در مدت 120دقیقه فیلم در اختیار خانم آبیار بوده است. گویی یک تعمدی در انتخاب کارگردان وجود دارد که عبدالحمید تا پایان دچار تغییر محسوسی در رفتارش با فائزه نشود تا آن تم «تردید» مد نظرش را در کاراکتر عبدالحمید شکل دهد، اما آیا موفق می شود؟

 

پاسخ این هم منفی است. علت را بدون معطلی باید در ضعف «نرگس آبیار» چه در مقام نویسنده و چه در مقام کارگردان جستجو کرد. در فیلمنامه این ایراد جایی است که صاحب اثر هم قطعا با تماشای فیلم نمی تواند بگوید که «قهرمان» و «پروتاگونیست» فیلم چه کسی است ! فیلم از ضعف بزرگ گم کردن شخصیت اصلی توسط شخص «نرگس آبیار» رنج می برد. فیلمساز تا پیش از آغاز نیمه دوم اثر، «فائزه» را به عنوان قهرمان معرفی می کند و پایه های همراهیش با او را از همان ابتدا بنا می گذارد. اما دقیقا از جایی که فائزه برای اولین بار با تکفیری بودن «عبدالحمید» مواجه می شود، در یک چرخش ناگهانی قصه را روی دوش عبدالحمید می گذارد حتی به گونه ای که مخاطب خیال می کند تم پایانی اثر «تردید» و «تحول» است حال آنکه بیشمار نما و صحنه از تنهایی و حبس شدگی فائزه در فیلم وجود دارد که اگر عبدالحمید را قهرمان بگذاریم، تمامی این سکانس ها قابل حذف و زائد خواهند شد.

اما در کارگردانی این ضعف بسیار بزرگتر و البته تاسف برانگیز تر است ! یک حرکت دوربین در طول فیلم موتیف وار وجود دارد آن هم حرکت افقی(پَن) از کنش به واکنش و سایر موارد این چنینی است. انتخاب این شکل در جای درستش میتوانست فرم یگانه ای به اثر بدهد اما در این فیلم ابدا کار نمی کند. دلیلش هم فقط و فقط عدم آگاهی کارگردان به کاری می باشد که در حال انجامش است. خانم کارگردان با همان فرمی که از آب بازی عاشقانه حمید و فائزه فیلمبرداری می کند، از بریده شدن سر برادر فائزه به دست ریگی فیلمبرداری می کند ! حال آنکه فیلمساز تفاوت ارزش دراماتیک این دو سکانس را به خوبی باید متوجه شده باشد. به طبع هر عقل سلیمی در طراحی دکوپاژ سکانس های حیاتی فیلم که جایگاه کارگردان را نسبت به اثرش از نظر «ایدئولوژیک» و البته «دراماتیک» مشخص می کند، میان این دو صحنه تفاوت قائل می شود. و قطعا خانم کارگردان صاحب ایدئولوژی مشخصی برای فیلمشان هستند اما وقتی ایشان حتی در معرفی قهرمان با میزانسن ها هم ناتوانند انتظار بزرگی است که بخواهیم دنبال ایدئولوژی صاحب اثر در ملغمه ای از حرکت های دوربین باشیم.

این عدم ناتوانی در طراحی میزانسن از جایی تشدید شده و به چشم می آید که فیلمساز به نظر می رسد مرعوب «ریگی» و صحراهای پاکستان شده است. همانطور که گفته شد، تا جایی که فائزه با تکفیری بودن شوهرش مواجه می شود، پتانسیل حرکت به سمت خلوت فائزه و قهرمان سازی از او به عنوان یک عروس محبوس کاملا مشهود است و اگر این اتفاق میفتاد امروز با یک ملودرام نسبتا قابل قبول طرف بودیم. اما از این صحنه به بعد، فیلمساز با تصمیمی کودکانه که ناشی از «خودنمایی» است تا نیاز قصه، دوربینش را به بیرون از خانه میبرد و همانطور که گفته شد زاویه دید اثر را از فائزه به دو برادر «ریگی» تغییر می دهد. فیلمساز با این انتخاب مهیج اما مطلقا غلط خودش را وارد یک جهان تازه ای میکند و دلش می خواهد با به رخ کشیدن کارگردانیش(که بعضا الگوبرداری از «مدمکس» و... است) طعنه به طعنه «تریلرهای سیاسی» هالیوود بزند اما نه تنها ناکام می ماند، بلکه لحن فیلم را هم به کل دچار دگرگونی می کند که این مساله باعث میشود که هیچ چیز جز ترشح بی رویه آدرنالین عاید مخاطب نشود. از طرفی به جای خلوت فائزه مخاطب خلوت و تزهای ایدئولوژیک عبدالمالک ریگی را به تماشا می نشیند و به طرز اعجاب انگیزی دوربین فیلمساز با آن ها همراهی و نزدیکی می کند.

این انتخاب خانم آبیار ابدا از روی «جسارت» نمی آید. اینکه به عنوان یک کارگردان ایرانی موفق به اجرای سکانس های تعقیب و گریز در بیابان شدند که نمونه اش را کمتر در سینمای ایران سراغ داریم، به خودیِ خود وقتی قابل ستایش است که اساسا فیلم با جزئیات این چنینی یک «کل» واحد و درست را تشکیل دهد اما در «شبی که ماه کامل شد» این جسارت بیشتر ناشی از «خودنمایی» خانم کارگردان است و در نتیجه باعث شده نیمه دوم فیلم پر از صحنه های این چنینی و حتی با دوز خشونت بالاتری باشد که مانند وصله هایی ناجور به اثر تحمیل شده اند.

مساله دردناک جایی است که این همراهی به یک باره کارگردان با ریگی و تکفیری های همراهش نه تنها در جهت تقبیح و ضدیت با خشونت عمل نمی کند، بلکه فیلمساز به زعم بنده با ناآگاهی کنار «خشونت» و «تروریسم» می ایستد و با تاکید روی اعمال ریگی و دار و دسته اش، همذات پنداری مخاطب با آن ها را بر می انگیزد ! علاوه بر این، تمام خشونت تکفیری های جندالله را مطلقا علیه «ایرانی ها»-غیر بلوچ ها- نشان می دهد و حتی مردم پاکستان را هم بسیار «بی مقدار» و بعضا «همراه» خشونت نشان می دهد(به یاد بیاورید سکانس ربوده شدن برادر فائزه از مقابل کنسولگری ایران در پاکستان). آن شعارهای قلمبه ای هم که در حمایت از «بلوچ» در دهان فائزه و مادر عبدالحمید می گذارد عملا از کار می افتد و شکل شعارگونه به خود میگیرد چرا که دوربین کارگردان تمام نیمه دوم را کنار ریگی ها ایستاده است.

 آیا این چیزی جز نژادپرستی و برتری دادن به ایرانیان است؟ فیلمساز حتی در سکانس پایانی که قرار است فائزه کشته شود هم یک نمای بسته از عروس محبوس قهرمان نیمه اولش نمی دهد و دوربین در تمام طول سکانس با عبدالحمید ریگی همراه می شود و بخش اعظمی از قاب را به او و عمل شنیعی که قرار است انجام دهد اختصاص می دهد. حدس نگارنده در ناآگاهانه بودن این همراهی است وگرنه از امروز با همین یک فیلم میتوان آبیار را در زمره کارگردانان مدافع خشونت، تروریسم و از همه دردناک تر نژادپرستی به حساب آورد.



نظرات

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش های موردنیاز علامت گذاری شده اند *

برگزیده
پیشخوان روزنامه (00/01/30)
یادداشت
miss vanila
سیاسی اقتصادی ورزشی اجتماعی
img

برادران جهانگیری خواستار رسیدگی توهین نماینده مجلس به خود شدند

یک عضو هیات رئیسه مجلس جوابیه برادران معاون اول رئیس جمهور را نسبت به نطق اردشیر مطهری در مجلس را قرائت کرد.

img

سردار حجازی درگذشت

روابط عمومی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌ای «از عروج سردار سرتیپ پاسدار سید محمد حسین زاده حجازی جانشین فرمانده نیروی قدس سپاه پس از سال‌ها مجاهدت و تلاش خستگی ناپذیر در عرصه‌های مختلف پاسداری از انقلاب و نظام اسلامی» بر اثر عارضه قلبی خبر داد.

img

روحانی: میزان اهتمام این دولت به بخش سلامت بی‌نظیر بوده است

رییس جمهوری با بیان اینکه میزان اهتمام این دولت به بخش سلامت در سال‌های پس از انقلاب بی‌نظیر بوده است، گفت: ساخت و تجهیز بیمارستان و مراکز بهداشتی و درمانی یک اولویت فوری و جدی است که در دولت تدبیر و امید شتاب بیشتری گرفت.

img

مراسم روز ارتش در اصفهان

مراسم روز ارتش در اصفهان برگزار شد.

img

همتی: از دوران بسیار سخت و فشار حداکثری عبور کردیم

عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی در کلاب هاوس گفت: فشاری که در کشور در این ۳۲ ماه به کشور وارد شد می توانست مشکلات جدی تری را ایجاد کند اما با پشتیبانی مقام معظم رهبری دولت و همت مردم از دوران بسیار سخت و فشار حداکثری عبور کردیم.

img

۱۵۰۰ تن مرغ برای توزیع در شهر تهران تامین شده است

سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس از تامین ۱۵۰۰ تن مرغ برای توزیع در شهر تهران خبر داد و گفت: با توجه به افزایش ۲۵ درصد جوجه‌ریزی در واحدهای مرغداری سراسر کشور، پیش‌بینی می‌شود قیمت مرغ در هفته‌های آتی به آرامش نسبی برسد.

img

پرداخت ۳۴۰ میلیون تومان وام به فرهنگیان در سال جدید

گودرز کریمی‌فر مدیرکل رفاه و پشتیبانی آموزش و پرورش از پرداخت سه وام به فرهنگیان درسال جدید که در مجموع ۳۴۰ میلیون تومان خواهد بود، خبر داد.

img

اولویت‌های بانک مرکزی در راستای تحقق شعار سال ۱۴۰۰

رئیس‌کل بانک مرکزی در یادداشتی اینستاگرامی، اولویت‌های بانک مرکزی را در راستای تحقق شعار سال ۱۴۰۰ و اجرای عملی بیانات رهبر انقلاب اسلامی تشرح کرد.

img

دانش افزائی پرسنل باشگاه ذوب آهن در حین خدمت

آغاز کلاس های تخصصی و مهارتی پرسنل باشگاه فرهنگی ورزشی ذوب آهن اصفهان از امروز یکشنبه ۲۹ فروردین آغاز شد.

img

رئیس انجمن اسکواش هیئت کارگری استان اصفهان در سمت خودابقا شد

دکتر الهه مولادوست، سکاندار اسکواش کارگری استان اصفهان در سمت خود ابقاء شد.

img

رئیس کمیته موی تای انجمن های ورزشی هیئت کارگری اصفهان منصوب شد

قاسم ستاری رئیس هیاُت ورزش کارگری استان اصفهان به پیشنهاد رئیس انجمن ورزش های کارگری، طی حکمی امیر شریفات را به سمت رئیس کمیته موی تای انجمن های ورزشی هیاُت کارگری منصوب کرد.

img

علیرضامباشری در سپاهان ماندنی شد

علیرضا مباشری دریافت قدرتی اصفهانی به مدت دو فصل دیگر قراردادش را با تیم والیبال فولاد مبارکه سپاهان تمدید کرد.

img

هلال احمر واکسن کرونا را از کشورهای شرقی وارد می کند

سخنگوی جمعیت هلال‌احمر اعلام کرد: این جمعیت وابسته به نهضت بین المللی صلیب سرخ و هلال احمر تلاش‌های خود را برای واردات واکسن کرونا از کشورهای شرقی ادامه می‌دهد.

img

پیام تسلیت پایگاه خبری رستاخیز خبر به آقای معدنکن

مدیرمسئول و تحریریه پایگاه خبری رستاخیز خبر، پیام تسلیتی منتشر کردند.

img

وزیر بهداشت: یک میلیون و ۳۰۰ هزار دوز واکسن کرونا تا هفته آینده تزریق می‌شود

وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه تاکنون ۵۰۰ هزار دوز واکسن کرونا در کشور تزریق شده است، گفت: تا پایان هفته آینده این رقم به یک میلیون و ۳۰۰ هزار دوز خواهد رسید.

img

در لايو اينستاگرام نوانديش برگزار می شود: آخرين وضعيت لايحه همسان سازى دائمى حقوق بازنشستگان و فرهنگيان و تصميمات كارگروه مشترك با سازمان برنامه و بودجه

آخرين وضعيت لايحه همسان سازى دائمى حقوق بازنشستگان و فرهنگيان و تصميمات كارگروه مشترك با سازمان برنامه و بودجه در در لايو اينستاگرام نوانديش بررسی می شود.